20 مقاله در این دستهبندی
ممیزی هوش مصنوعی یعنی ارزیابی مستند و قابلبازرسی سیستمهای AI در چهار بُعد دقت، امنیت، انطباق و شفافیت. چارچوب اجرا پنج فاز دارد: موجودیسازی، ارزیابی ریسک، آزمون فنی با API، بایگانی شواهد و پایش مستمر؛ و اپهایی که فقط از API مدل شخص ثالث استفاده میکنند هم مشمول تعهدات deployer هستند. اجرای همهٔ فازها با کد واقعی روی POST /v1/chat/completions و قیمتهای روز اپکس۲۴.
شرایط استفاده Google AI سه سند است: ToS عمومی (از ۳۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۶)، سیاست استفاده ممنوع مولد و شرایط تکمیلی Gemini API. بندهای کلیدی: سن ۱۸+، عدم ادعای مالکیت گوگل بر خروجی، استفاده از دادهٔ tier رایگان برای بهبود + بازبینی انسانی، عدم استفاده از دادهٔ tier پرداختی، سقف مسئولیت ۲۰۰ دلار و خارج بودن ایران از مناطق مجاز. برای دادهٔ حساس فقط tier پرداختی/Vertex AI؛ برای تیمهای داخل ایران، APX24.
مادهٔ ۵ EU AI Act ده دستهٔ کاربرد با «خطر غیرقابلقبول» را مطلقاً ممنوع کرده است: دستکاری فریبنده، بهرهکشی از آسیبپذیری، NCII و CSAM، امتیازدهی اجتماعی، پیشبینی جرم از پروفایل، اسکرپ بیهدف چهره، تشخیص احساسات در محل کار و آموزش، دستهبندی بیومتریک حساس و شناسایی بیومتریک بلادرنگ. هشت دسته از فوریهٔ ۲۰۲۵ و دو مورد از دسامبر ۲۰۲۶ اجراییاند؛ جریمه تا ۳۵ میلیون یورو یا ۷٪ گردش مالی جهانی است.
مادهٔ ۵۰ EU AI Act از ۲ اوت ۲۰۲۶ چهار تعهد دارد: provider باید چتبات را طوری طراحی کند که کاربر بداند با AI حرف میزند (۵۰-۱) و خروجی مصنوعی را machine-readable علامت بزند (۵۰-۲)؛ deployer باید تشخیص احساسات را اعلام (۵۰-۳) و دیپفیک و متن عمومی تولیدی را برچسب بزند (۵۰-۴). جریمه تا ۱۵M€ یا ۳٪ گردش مالی است و قلمرو فراملی است. پیادهسازی: بنر افشا در UI + system prompt + متادیتای provenance.
OpenAI در نسخهٔ مؤثر ۲۰۲۶ شرایط استفاده، مالکیت کامل خروجی را به کاربر میدهد، اما همزمان دادهٔ API را حداکثر ۳۰ روز برای پایش سوءاستفاده نگه میدارد (بدون آموزش پیشفرض)، داوری اجباری و سقف خسارت ۱۰۰ دلار تعیین میکند و استفاده از مناطق پشتیبانینشده مانند ایران را با بند Trade Controls ممنوع میسازد. برای تیمهای داخل ایران، مسیر عملی، پلتفرم واسط سازگار با OpenAI مانند APX24 است.
کپیرایت AI سه پرسش دارد: آموزش مدل روی آثار، مالکیت خروجی، و نقش پرامپت انسانی. ایران به کنوانسیون برن نپیوسته، پس آثار خارجی در داخل کشور حمایت نمیشوند؛ آثار داخلی با قانون ۱۳۴۸ و نرمافزار با قانون ۱۳۷۹ محافظت میشوند. خروجی صرفاً AI در آمریکا غیرقابل حمایت است (حکم Thaler) و در ایران قانون صریح ندارد. راهکار توسعهدهنده: پرامپت امن، بازبینی شباهت، ثبت provenance و رعایت شرایط سرویس.
وبسایتهایی که محتوا را با AI تولید میکنند باید آن را شفاف اعلام کنند. گوگل محتوای AI را ممنوع نمیکند و فقط «سوءاستفادهٔ مقیاسی» را جریمه میکند؛ اما مادهٔ ۵۰ قانون AI اروپا (۲ اوت ۲۰۲۶) و مقررات برچسبگذاری چین (۱ سپتامبر ۲۰۲۵) افشا را الزامی کردهاند. الگوی عملی سهلایه است: سیاست مکتوب + فیلد منشأ در CMS، برچسب قابلمشاهده برای انسان، و متادیتای ماشینخوان (C2PA/IPTC) برای نرمافزار.
EU AI Act (Regulation 2024/1689) با رویکرد ریسکپایه، کاربردهای AI را در ۴ پله دستهبندی میکند: ممنوع (مادهٔ ۵)، ریسک بالا (ضمیمههای I و III با الزامات کامل)، ریسک محدود (شفافیت مادهٔ ۵۰) و ریسک حداقلی (بدون الزام). مدلهای GPAI تعهدات جداگانه دارند. شفافیت مادهٔ ۵۰ از ۲ اوت ۲۰۲۶ لازمالاجرا شده، اما الزامات ریسک بالا با اصلاحیهٔ ۲۰۲۶ به دسامبر ۲۰۲۷ و اوت ۲۰۲۸ موکول شده است.
ممیزی هوش مصنوعی یعنی سنجش نظاممند سامانهٔ AI در چهار لایهٔ داده، مدل، خروجی و فرایند. برای مدلهای کلاسیک از Fairlearn/AIF360 (عدالت) و SHAP/LIME (توضیحپذیری) استفاده میشود؛ برای مدلهای زبانی از promptfoo (ارزیابی) و PyRIT/garak (قرمزتیمینگ امنیتی). میتوانید با یک درخواست POST به https://api.apx24.ir/v1/chat/completions یک داور خودکار ساخت که هر پاسخ مدل را با rubric نمره میدهد. ممیزی باید مستمر باشد، نه یکباره.
از ۲ اوت ۲۰۲۶ علامتگذاری محتوای مصنوعی در اروپا (مادهٔ ۵۰ EU AI Act) و از ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ برچسب صریح و ضمنی در چین الزامی است؛ گوگل پلی و اپاستور هم سازوکار گزارش و فیلتر میخواهند. راهحل عملی یک الگوی سهلایه است: نشان «ساختهشده با AI» در UI، فیلدهای ai_generated و ai_disclosure در متادیتا، و لاگ پرووننس — همه از یک middleware واحد روی API سازگار با OpenAI در APX24.
AI Act رویکرد ریسکمحور دارد: ممنوع، پرریسک، محدود، حداقلی. کاربرد در حوزههای پیوست III یعنی هفت ستون تکالیف (مواد ۹ تا ۱۵) + ارزیابی انطباق + نشان CE که طبق اصلاحیهٔ 2026/1744 از ۲ دسامبر ۲۰۲۷ اجباری میشوند. ممنوعیتها، تکالیف GPAI و شفافیت مادهٔ ۵۰ همین حالا اجراییاند؛ استفاده از API شما را از مسئولیت خارج نمیکند.
افشای استفاده از AI یعنی اعلام صریح نقش هوش مصنوعی به مخاطب. در اروپا (مادهٔ ۵۰ از ۲ اوت ۲۰۲۶) و چین (از ۱ سپتامبر ۲۰۲۵) الزامی است؛ یوتیوب و متا سیاست پلتفرمی دارند و گوگل فقط کیفیت را میسنجد. با endpoint سازگار با OpenAI در APX24 میتوانید تولید متن افشا را خودکار کنید.
Anthropic دو قرارداد جدا دارد: نسخهٔ مصرفی (claude.ai) که در آن آموزش مدل روی گفتوگوها پیشفرض روشن است و باید دستی خاموشش کنید، و نسخهٔ تجاری (API) که در آن آموزش روی دادهٔ مشتری صراحتاً ممنوع است و مالکیت خروجی با مشتری میماند. استفاده از کشورهای خارج از فهرست Supported Regions — از جمله ایران — مجاز نیست. سقف مسئولیت در نسخهٔ مصرفی حداکثر مبلغ ۶ ماه یا ۱۰۰ دلار و در نسخهٔ تجاری حقالزحمهٔ ۱۲ ماه است. توسعهدهندگان ایرانی معمولاً از APIهای سازگار با OpenAI مانند APX24 استفاده میکنند که مدلهای Claude را با پرداخت تومانی ارائه میدهد.
در آمریکا آثار کاملاً تولیدشدهٔ AI کپیرایت ندارند؛ شرط نویسندگی انسانی طبق USCO و رأی ۱۸ مارس ۲۰۲۵ D.C. Circuit الزامی است. پرامپت بهتنهایی کافی نیست؛ فقط ویرایش، گزینش و چیدمان خلاقانهٔ انسانی محافظت میشود و باید در ثبت اعلام شود. در آموزش مدلها، رأی ژوئن ۲۰۲۵ آموزش با کتابهای قانونبهدستآمده را منصفانه دانست و توافق ۱.۵ میلیارد دلاری Anthropic به دلیل نسخههای کتابخانهٔ دزدی رخ داد.
اروپا آموزش هوش مصنوعی را با همان کپیرایت کلاسیک + دو استثنای جدید تنظیم میکند. مادهٔ ۴ دستور DSM استثنای TDM میدهد اما حقدار میتواند با اعلام ماشینخوان (TDMRep: هدر، متاتگ یا /.well-known/tdmrep.json) از آن بگذرد. مادهٔ ۵۳ AI Act از ۲ اوت ۲۰۲۵ ارائهدهندگان GPAI را به سیاست کپیرایت و خلاصهٔ عمومی دادهٔ آموزشی ملزم میکند. سه حکم ۲۰۲۴–۲۰۲۵ نشان داد: دیتاست پژوهشی اوکی، حفظشدن اثر در مدل اوکی نیست، و وزنهای مدل بهخودیخود نسخهٔ متضاد نیستند.
GLM با دو قرارداد عرضه میشود: توS بینالمللی z.ai (سنگاپور) و توS داخلی bigmodel.cn (چین). مالکیت پرامپت و خروجی اختصاصی با کاربر است، استفادهٔ تجاری در قابلیتهای پولی مجاز است و دادهٔ کاربران API بدون رضایت صریح برای آموزش بهکار نمیرود. آموزش مدل رقیب، حذف نشانگر AI و بازفروش کلید API ممنوع است و سقف مسئولیت z.ai حداکثر ۱۰۰ دلار یا پرداختی ۶ ماه اخیر است.
قرارداد xAI (نسخهٔ ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶) با SpaceX Super Intelligence LLC بسته میشود و دو رژیم دارد: Consumer برای گروک فردی، Enterprise برای API. در Enterprise مالکیت Output دائماً به مشتری میرسد، آموزش مدل با دادهٔ مشتری ممنوع است و داده حداکثر ۳۰ روز (در ZDR حداکثر ۱ ساعت) حذف میشود. در Consumer مجوز استفاده از محتوا دائمی است. سقف مسئولیت: ۱۰۰ دلار یا هزینهٔ ۱۲ ماه؛ قانون حاکم تگزاس.
شرایط استفادهٔ DeepSeek (نسخهٔ ۲۷ مارس ۲۰۲۶): مالکیت ورودیها نزد شما میماند و خروجیها به شما واگذار میشود؛ استفادهٔ تجاری، پژوهشی و حتی تربیت مدل دیگر مجاز است. استفاده از گفتگوها برای بهبود مدل حداقلی و قابلانصراف است. سرویس API تابع سند Open Platform است: پیشپرداخت، بازپرداخت یکجا و سقف مسئولیت معادل کارمزد ۱۲ ماه. قانون حاکم چین است؛ وزن مدلها اما با لایسنس MIT آزاد است.
ISO/IEC 42001:2023 نخستین استاندارد بینالمللی «سیستم مدیریت هوش مصنوعی» است؛ یعنی مجموعهٔ سیاستها، فرایندها و کنترلهایی که تعیین میکند سازمان چطور AI را بهشکل مسئولانه توسعه دهد، در محصولاتش ادغام کند، از آن استفاده کند یا سیستمهای AI شخص ثالث را مدیریت کند. گواهینامهٔ آن داوطلبانه است و توسط مؤسسهٔ گواهیدهندهٔ مستقل صادر میشود: ابتدا تحلیل شکاف و دامنهبندی، سپس ارزیابی ریسک و تأثیر AI، مستندسازی و پیادهسازی ۳۸ کنترل پیوست A، ممیزی داخلی و در نهایت ممیزی مرحلهٔ ۱ و ۲. گواهینامه معمولاً ۳ سال اعتبار دارد و ممیزی نظارت سالانه میخواهد. برای تیمهایی که فقط از API مصرف میکنند، کنترلهای A.9 و A.10 مهمتریناند و لاگ ممیزی فراخوانیها ملموسترین شاهد است.
چارچوب NIST AI RMF 1.0 (ژانویهٔ ۲۰۲۳) مرجع داوطلبانهٔ مدیریت ریسک هوش مصنوعی است و چهار کارکرد دارد: GOVERN (حاکمیت)، MAP (شناسایی زمینه و ریسک)، MEASURE (سنجش) و MANAGE (کنترل و اولویتبندی). NIST گواهینامه صادر نمیکند؛ گواهی رسمی از مسیر ISO/IEC 42001:2023 با ممیزی نهاد معتبر انجام میشود. تیمهای فنی میتوانند کنترلهای سنجش را با API سازگار با OpenAI مانند APX24 خودکار کنند.