شرایط استفاده OpenAI چیست و چه اسنادی را در بر میگیرد؟
شرایط استفاده (Terms of Use) سرویس OpenAI، قرارداد الزامآوری است که با اولین استفادهٔ شما از ChatGPT و سایر خدمات فردی این شرکت، میان شما و نهاد حقوقی OpenAI OpCo، LLC — شرکتی ثبتشده در ایالت دلاویر آمریکا — منعقد میشود. نسخهٔ کنونی این سند از ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶ مؤثر است و برای کاربران اروپا، سوئیس و بریتانیا یک نسخهٔ جداگانه وجود دارد. نکتهای که اکثر توسعهدهندگان از آن غافل میشوند این است که ToS بهتنهایی کل قرارداد نیست؛ این سند بهصورت صریح به دو سند دیگر ارجاع میدهد و هر سه با هم «قانون بازی» را تشکیل میدهند.
- Terms of Use — قرارداد اصلی مصرفکنندگان (مؤثر از ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶): پذیرش، مالکیت، مسئولیت، داوری.
- Usage Policies — فهرست استفادههای مجاز و ممنوع؛ نسخهٔ جدید آن مؤثر از ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعمال میشود.
- Service Terms — شرایط اختصاصی هر سرویس مثل API، سرویسهای Beta و ChatGPT Enterprise.
- OpenAI Services Agreement (Business Terms) — قرارداد ویژهٔ کسبوکارها، توسعهدهندگان API و ChatGPT Enterprise/Business.
- Privacy Policy — توضیح جمعآوری و استفادهٔ دادههای شخصی؛ بهصورت صریح خارج از متن ToS اما «سندی که باید بخوانید».
| سند | مخاطب اصلی | تاریخ مؤثر | نقش در قرارداد شما |
|---|---|---|---|
| Terms of Use | کاربر فردی (ChatGPT، DALL·E و خدمات شخصی) | ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶ | پایهٔ حقوقی حساب شخصی و مالکیت محتوا |
| Usage Policies | همهٔ کاربران و توسعهدهندگان | ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ (نسخهٔ جدید) | مرزهای استفادهٔ مجاز؛ مبنای تعلیق حساب |
| Service Terms | مشتریان API و سرویسهای خاص | بهروزرسانی ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ | شرایط اختصاصی API شامل indemnity خروجی |
| Services Agreement | کسبوکارها و توسعهدهندگان API | ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶ | قرارداد تجاری: صورتحساب، تمدید، پشتیبانی |
چه کسی مالک خروجی (Output) مدل OpenAI است؟
برای هر محصولی که محتوای تولیدشده را به مشتری میفروشد، مالکیت خروجی مهمترین بند کل قرارداد است. خبر خوب این است که ToS ۲۰۲۶ در این حوزه صریح و طرف کاربر است: شما مالکیت ورودیهایتان (Input) را حفظ میکنید و مالکیت خروجی (Output) به شما منتقل میشود. اما دو شرط جانبی دارد که معمولاً نادیده گرفته میشود — خروجی شما «یکتا» نیست و ادعای انسانی بودن آن ممنوع است.
«As between you and OpenAI, and to the extent permitted by applicable law, you (a) retain your ownership rights in Input and (b) own the Output. We hereby assign to you all our right, title, and interest, if any, in and to Output.»
— OpenAI — Terms of Use، بخش Content (مؤثر ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶)
- میتوانید خروجی را در محصول تجاری بفروشید، منتشر کنید یا بهعنوان بخشی از سرویس خود عرضه کنید.
- میتوانید خروجی را ویرایش، ترکیب یا با دادههای خودتان غنیسازی کنید — مالکیت نتیجهٔ ترکیبی هم طبق قرارداد با شماست.
- نمیتوانید ادعا کنید خروجی توسط انسان تولید شده است؛ بند «Represent that Output was human-generated when it was not» صریح است.
- نمیتوانید از Output برای آموزش مدل رقیب OpenAI استفاده کنید — این بند در نسخهٔ ۲۰۲۶ صراحت بیشتری گرفته است.
- باید بدانید انتقال مالکیت شامل خروجیهای مشابهِ سایر کاربران نمیشود؛ تصادفی بودن مدل یعنی دو نفر ممکن است پاسخ یکسانی بگیرند.
از منظر حقوقی، این بند برای تیمهای محصول دو پیام عملی دارد. اول اینکه ارزش انحصاری محصول شما باید در گردشکار (workflow)، دادههای اختصاصی و تجربهٔ کاربری باشد، نه در متن خام خروجی مدل؛ چون رقیب شما میتواند با همان مدل خروجی مشابه بسازد. دوم اینکه بند Accuracy در ToS مسیر دعوا را هم میبندد: OpenAI صراحتاً میگوید خروجی ممکن است نادرست باشد و نباید بهعنوان تنها منبع حقیقت یا جایگزین مشاورهٔ تخصصی استفاده شود؛ تصمیمهای حقوقی، مالی، پزشکی یا استخدامی دربارهٔ افراد، فقط با بازبینی انسانی معتبر است.
OpenAI با دادههای شما چه میکند؟ رژیم دادهٔ API در برابر ChatGPT
بزرگترین سردرگمی رایج در محتوای فارسی، یکیفرضکردن ChatGPT و API است؛ در حالی که این دو رژیم دادهٔ کاملاً متفاوتی دارند. در ChatGPT مصرفکننده، چتهای شما بهصورت پیشفرض برای بهبود مدلها استفاده میشوند مگر اینکه در تنظیمات opt-out کنید. در API اما جریان معکوس است: از ۱ مارس ۲۰۲۳ دادهٔ ورودی و خروجی API بهصورت پیشفرض برای آموزش یا بهبود مدلها استفاده نمیشود مگر اینکه صریحاً اجازهٔ استفاده برای آموزش را بدهید. این تفاوت، مبنای بسیاری از تصمیمهای حریم خصوصی سازمانهاست.
| مسیر | استفاده برای آموزش مدل | نگهداری پیشفرض | کنترل در دست شما |
|---|---|---|---|
| ChatGPT Free / Plus / Pro | بله، مگر opt-out کنید | چت حذفشده تا ۳۰ روز بعد حذف میشود | کلید Data Controls در تنظیمات |
| ChatGPT Business / Enterprise | خیر (پیشفرض) | مطابق تنظیمات مدیر سازمان | پنل مدیر؛ قرارداد سازمانی |
| API (کلید خودتان) | خیر (پیشفرض، از مارس ۲۰۲۳) | حداکثر ۳۰ روز برای پایش سوءاستفاده، سپس حذف | پارامترهای هر endpoint + درخواست ZDR |
آن ۳۰ روز چه معنایی دارد؟ OpenAI دادهٔ API شما را برای مدت کوتاهی در سامانهٔ پایش سوءاستفاده نگه میدارد تا نقض قوانین را شناسایی کند و سپس حذفش میکند، مگر قانون خلافش را بگوید. اگر محصولتان دادهٔ حساس جابهجا میکند، گزینهٔ ساختاری این است: Zero Data Retention (ZDR) — ترتیبی که در آن پس از پایان درخواست هیچچیز ذخیره نمیشود و برای مشتریان واجد شرایط با تأیید OpenAI فعال میشود. در مهندسی حریم خصوصی قاعدهٔ طلایی همین است: بهترین داده، دادهای است که هرگز ارسال نمیکنید؛ قبل از ارسال، anonymize کنید و فقط فیلدهای لازم را بفرستید.
چه استفادههایی ممنوع است؟ سیاستهای استفاده و اجرای فنی آنها
Usage Policies آن بخش از قرارداد است که مهندسها واقعاً باید حفظ باشند، چون نقض آن مستقیماً به تعلیق حساب میرسد و — مهمتر — مسؤولیت رعایتش طبق ToS با شماست، نه با OpenAI. نسخهٔ جدید این سیاستها که مؤثر از ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ اعمال میشود، ساختار موضوعی روشنی دارد: «محافظت از افراد»، «احترام به حریم خصوصی» و دستههای تکمیلی. اگر محصول شما ورودی آزاد کاربران را میپذیرد، این فهرست را به گارد محتوایی کد تبدیل کنید، نه یک صفحهٔ سیاست که هیچکس نمیخواند.
- تهدید، ارعاب، آزار و افترا؛ تحریک به خودآسیبی یا اختلال خوردن.
- محتوای خشونت جنسی یا بدون رضایت؛ تروریسم و خشونت مبتنی بر نفرت.
- توسعه، تأمین یا کاربرد سلاح — از سلاح متعارف تا CBRNE.
- فعالیتهای غیرقانونی، قمار با پول واقعی و نقض سامانهها یا اموال دیگران (از جمله فعالیت مخرب سایبری).
- ابزار AI که بدون حضور متخصص دارای مجوز، مشاورهٔ تخصصیِ نیازمند لایسنس (پزشکی، حقوقی، مالی) بدهد.
- دور زدن مکانیزمهای ایمنی OpenAI و «تست ایمنی بدون هماهنگی».
- استفاده برای امنیت ملی، انتظامی یا اطلاعاتی بدون بازبینی و تأیید قبلی OpenAI.
- تلاش برای جمعآوری، پایش یا انتشار اطلاعات خصوصی افراد بدون اجازهٔ آنها.
اجرای این فهرست روی دوش شماست و OpenAI ابزار رسمیاش را رایگان داده است: endpoint تصویری POST /v1/moderations با مدل omni-moderation-latest. این endpoint متن (و در مدل جدید، تصویر) را میگیرد و برای هر دستهٔ ممنوع یک امتیاز و یک پرچم برمیگرداند. الگوی استاندارد production این است: ورودی کاربر اول به moderations برود، اگر flagged شد رد شود و هرگز به مدل چت نرسد؛ خروجی مدل هم در محصولات پرریسک دوباره چک میشود.
آیا توسعهدهندهای در ایران میتواند به OpenAI وصل شود؟ بند Trade Controls و خطای 403
این بخش برای خوانندهٔ ایرانی مهمترین بخش مقاله است. ToS یک بند اختصاصی به نام Trade Controls دارد که در یک جمله میگوید: سرویسهای OpenAI نباید در کشورها یا سرزمینهای تحریمی آمریکا استفاده شوند یا برای بهرهمندی آنها بهکار روند. ایران در فهرست کشورهای پشتیبانیشدهٔ OpenAI نیست و Help Center این شرکت صریحاً هشدار میدهد که دسترسی یا فراهمکردن دسترسی از کشور پشتیبانینشده میتواند به مسدود یا معلقشدن حساب بینجامد. پس بحث فقط «خطا گرفتن» نیست؛ ادامهٔ دادن این مسیر، ریسک قراردادی واقعی دارد.
«Our Services may not be used in or for the benefit of, or exported or re-exported to (a) any U.S. embargoed country or territory or (b) any individual or entity with whom dealings are prohibited or restricted under applicable trade laws.»
— OpenAI — Terms of Use، بخش General Terms → Trade Controls (مؤثر ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶)
در سطح فنی، این بند بهصورت یک فیلتر جغرافیایی روی IP اجرا میشود. درخواستی که از منطقهٔ پشتیبانینشده به api.openai.com برسد، حتی با کلید معتبر، با وضعیت 403 و کد unsupported_country_region_territory جواب میگیرد. همین کد همان چیزی است که در لاگهای تیمهای ایرانی هر روز دیده میشود — و چون ساختار استاندارد خطای OpenAI را دارد، بهسادگی در error handler قابلتشخیص است.
مسیر جایگزین: اجرای مدلهای GPT و Claude با فرمت سازگار OpenAI روی APX24
وقتی اتصال مستقیم با بند Trade Controls مسدود است، معماری پایدار یعنی «سوئیچ نرم به سرویس واسط سازگار با OpenAI». مزیت این مسیر یک معجزهٔ قراردادی هم دارد: چون مشتریِ مستقیم OpenAI نیستید، ToS OpenAI بهصورت مستقیم با شما منعقد نمیشود و قرارداد شما با همان پلتفرم واسط بسته میشود — با این هشدار صادقانه که انطباق نهایی با قوانین حاکم بر کسبوکارتان را حتماً با مشاور حقوقی بررسی کنید. در سطح کد هم مهاجرت کمهزینه است: چون APX24 فرمت OpenAI-compatible v1 ارائه میدهد، فقط سه چیز عوض میشود: base URL، کلید و شناسهٔ مدل.
حساب، پرداخت و فسخ: چه زمانی OpenAI دسترسی شما را قطع میکند؟
بخش Paid accounts و Termination در ToS، قواعد پول و ادامهٔ حیات حساب را مشخص میکند و برای برنامهریزی مالی محصول اهمیت مستقیم دارد. طبق ToS، پرداختها بهصورت خودکار در هر دورهٔ تمدید دریافت میشوند، وجه پرداختی غیرقابل بازگشت است مگر قانون محل شما خلافش را بگوید، و اگر قیمت اشتراک افزایش یابد، حداقل ۳۰ روز اطلاعرسانی میشود تا فرصت داشته باشید قبل از دورهٔ بعد لغو کنید. اگر پرداخت انجام نشود، OpenAI حق دارد حساب را تنزل سطح دهد یا دسترسی را تا وصول پرداخت معلق کند.
- نقض ToS یا Usage Policies — رایجترین سناریو؛ از سوءاستفادهٔ محتوایی تا دور زدن مکانیزمهای ایمنی.
- الزام قانونی — وقتی OpenAI باید برای رعایت قانون دسترسی را قطع کند (از جمله قوانین تحریمی).
- ریسک آسیب — استفادهای که بهنظر OpenAI به سرویس، کاربران یا دیگران خطر بزند.
- غیرفعالیت طولانی — حساب بدون اشتراکِ فعال که بیش از یک سال استفاده نشده باشد، با اطلاع قبلی حذف میشود.
- قطع خودساختهٔ سرویس (Discontinuation) — اگر OpenAI سرویسی را تعطیل کند، اطلاعرسانی و بازگشت وجهِ پیشپرداختِ استفادهنشده الزامی است.
برای تیمها، پیام مهندسی این بخش یک چیز است: تعلیق حساب یک ریسک عملیاتی است، نه یک شایعه. اگر مسیر LLM محصول شما تکتأمینکننده باشد، تعلیق بهمعنای قطع کل محصول است. به همین دلیل در چکلیست پایانی مقاله، «مسیر جایگزین تستشده» را ردیف الزامی گذاشتهایم؛ همان الگوی env محور که در تمرین P3 ساختید، دقیقاً برای این سناریوست. و در صورت اشتباهشدن تعلیق، ToS مسیر تجدیدنظر را از طریق تیم Support باز گذاشته است — پس لاگ دقیق رفتار سیستمتان، همزمان ابزار دفاع هم هست.
مسئولیت، ضمانت و حل اختلاف: سقف ۱۰۰ دلار و داوری اجباری
دو بند کوتاه اما تعیینکننده: ضمانت و مسئولیت. ToS سرویس را «AS IS» ارائه میکند — یعنی بدون هیچ تضمینی برای قطعنشدن، درستبودن یا حفظ محتوا؛ و OpenAI صراحتاً مسئولیت خسارات غیرمستقیم (سود ازدسترفته، از بین رفتن داده، اعتبار) را رد میکند. سقف مجموع مسئولیت هم فرمول مشخصی دارد: بزرگترِ «مبلغی که در ۱۲ ماه منتهی به ادعا برای همان سرویس پرداختهاید» یا «۱۰۰ دلار». برای تیمی که سالی چند هزار دلار مصرف دارد یعنی سقف واقعیتان همان مصرف یکساله است؛ برای حسابهای تازهکار، عملاً ۱۰۰ دلار.
در جهت مقابل، بند Indemnity برای کسبوکارها یکطرفه به سود OpenAI است: اگر استفادهٔ شما یا کاربرانتان از سرویس به ادعای حقوقی ثالث بینجامد (مثلاً خروجی مدل حق مؤلف کسی را نقض کند یا دادهٔ شخصی بیاجازه پردازش شود)، هزینهها و هزینهٔ وکالت با شماست. سمت روشنتر در Service Terms آمده: برای مشتریان API، OpenAI در برخی شرایط از ادعای نقض مالکیت فکریِ ناشی از خروجی، جبرانخسارت (indemnify) میکند — اما شرطهای سلبی دارد؛ مثلاً اگر فیلترها و قابلیتهای ایمنی را خاموش کرده باشید یا ورودیِ بیمجاز فرستاده باشید، از پوشش خارج میشوید. یعنی همان moderation بخش چهار، مستقیماً روی پوشش بیمهای قراردادیتان هم اثر دارد.
حل اختلاف هم کاملاً مهندسیشده است: اول ۶۰ روز فرایند حل غیررسمی، سپس داوری الزامی از طریق مؤسسهٔ NAM با یک داورِ منفرد (قاضی بازنشسته یا وکیل مجاز کالیفرنیا)، همراه با چشمپوشی صریح از دعوای طبقهای و دادرسی هیئتمنصفه. قانون حاکم، قانون ایالت کالیفرنیاست و دادگاههای سانفرانسیسکو صلاحیتدار موارد استثنا هستند. اگر این ترتیب را نمیپذیرید، تنها پنجرهٔ خروج، ۳۰ روز اولِ ساخت حساب یا ۳۰ روز بعد از اعمال بهروزرسانی بندهای داوری است که باید از طریق فرم رسمی opt-out ثبت شود.
- مرحلهٔ ۱ — حل غیررسمی: اطلاعرسانی متقابل و تلاش برای توافق؛ مهلت ۶۰ روز و توقف شمارش مرور زمان در این بازه.
- مرحلهٔ ۲ — داوری NAM: یک داور منفرد، قواعد Comprehensive Dispute Resolution؛ جلسه ترجیحاً ویدیویی.
- استثناها — دعاوی کوچک در دادگاه small claims و درخواستهای حکم فوری برای توقف سوءاستفاده یا نقض مالکیت فکری از داوری خارجاند.
- چشمپوشیها — دعوای طبقهای، دعوای نمایندگی و هیئتمنصفه صریحاً واگذار شدهاند؛ فقط جبران فردی ممکن است.
- پنجرهٔ خروج — opt-out فقط ظرف ۳۰ روز پس از ساخت حساب یا اعمال بهروزرسانی داوری، از طریق فرم رسمی.
چکلیست انطباق: شش اقدام فنی برای تیمهایی که روی OpenAI محصول میسازند
این بخش خلاصهٔ عملیاتی کل مقاله است: بهجای «خواندیم و فهمیدیم»، شش اقدام قابلcommit شدن در مخزن پروژه. تجربه نشان میدهد تیمهایی که این شش را بستهاند، هم در رخدادهای تأمینکننده آرامترند و هم در بازبینیهای انطباق مشتریان سازمانی، پاسخ آماده دارند.
- 1
نسخههای اسناد را آرشیو و تاریخگذاری کنید
PDF یا متن ToS، Usage Policies و Service Terms را با تاریخ مؤثر در مخزن (مثلاً docs/legal/) ذخیره کنید؛ تغییرات آینده را diff میزنید و اثبات «نسخهٔ حاکم در آن زمان» هم دارید.
- 2
moderation را قبل از مدل اجرا کنید
ورودی کاربر (و در محصولات پرریسک، خروجی مدل) را از POST /v1/moderations عبور دهید؛ flagged یعنی رد. کد آماده در مثال حلشدهٔ ۱.
- 3
کدهای خطای پایدار را صریحاً هندل کنید
برای 403 unsupported_country_region_territory، 429 و 401 شاخهٔ مجزا بنویسید؛ برای 403 منطقهای فقط سوییچ، برای 429 فقط backoff. کد آماده در تمرین P2.
- 4
سیاست مینیمالِ داده و سنی بنویسید
فقط فیلدهای لازم را به مدل بفرستید، برای دادهٔ حساس ZDR یا سرویس واسط را بررسی کنید و اگر محصول کاربر زیر ۱۳ سال دارد، کنترل سن و رضایت والدین را خودتان پیاده کنید.
- 5
اعلام ماشینی بودن خروجی را فراموش نکنید
در UI محصول یا متادیتای محتوا نشان دهید که متن AI-generated است؛ ادعای انسانی بودن، نقض صریح ToS است.
- 6
مسیر جایگزین را تستشده نگه دارید
اتصال LLM را env محور کنید (LLM_BASE_URL، LLM_API_KEY، LLM_MODEL) و fallback را ماهانه واقعاً اجرا کنید؛ برای تیمهای داخل ایران این مسیر پیشفرض است، نه پشتیبان. کد آماده در تمرین P3.
| بند ToS | ریسک عملیاتی | اقدام فنی | کجا پیاده شده؟ |
|---|---|---|---|
| Usage Policies | تعلیق حساب بهخاطر محتوای کاربران | گارد moderations قبل از مدل و روی خروجی | مثال حلشدهٔ ۱ |
| Trade Controls | 403 و مسدودسازی در مناطق پشتیبانیشدهنشدنی | تشخیص error.code + سوییچ به گیتوی سازگار | مثال حلشدهٔ ۲ و تمرین P3 |
| Termination | قطع تکمسیرهٔ کل محصول | معماری env محور و fallback تستشده | تمرین P3 |
| Accuracy / ممنوعیت تصمیم حیاتی | آسیب حقوقی به کاربران نهایی | بازبینی انسانی برای تصمیمهای credit/employ/medical | چکلیست مرحلهٔ ۵ |
| Ownership /_similarity | شکایت مشتری از تکراریبودن محتوا | یکتاسازی و بازبینی پیش از انتشار | بخش مالکیت |
| Paid accounts | قطع ناگهانی پس از شکست پرداخت | پایش مانده اعتبار و هشدار قبل از اتمام | چکلیست مرحلهٔ ۶ |




